मधेश, जहाँ एकपटक खेतीको हरियाली झुल्किन्थ्यो, आज त्यही माटोमा दरार परेको छ। इनारहरू सुक्दै छन्, खेतहरू चिरा चिरा परेका छन्, र किसानको अनुहारमा पसिनाको सट्टा आँसु देखिन थालेको छ। यो केवल मौसमको खिल्ली होइन, यो मधेशप्रति राज्यको वर्षौँदेखिको बेवास्ताको उपज हो।
मधेशलाई आज पनि केहीले केवल आठ जिल्लाको सानो भूगोल ठान्छन्। तर सच्चाइ के हो भने मधेश आठ होइन, दुई-दुई बाईस जिल्लाको कराउँदै गरेको आवाज हो — सुनसरीदेखि परसा, सिरहा–सप्तरीदेखि बारा–रौतहट, सर्लाहीदेखि महोत्तरी, धनुषादेखि कैलाली–कञ्चनपुरसम्म फैलिएको जीवन्त मधेश हो। यिनै २२ जिल्लामा आज खडेरी महामारी बनेको छ, अनि त्यहाँको प्यासमा राज्यको मौनता नुनझैँ घुलिएको छ।
चुरे विनाश, बिनायोजना खनन, भूमिगत पानीको चरम दोहन र मौसमी संरचनाको विकृति — यी सबैले मधेशलाई मरुभूमि बनाउने षड्यन्त्र जस्तै देखिन थालेको छ।
गहुँ नउमारिएको मधेश, पानीको नाममा फायर इन्जिन!
कल्पना गर्नुहोस् — जहाँ पन्ध्र फिटमा पानी उकासिन्थ्यो, आज एकसय पचास फिटसम्मको बोरिङले पनि पानी थुक्दैन। सिरहा, सप्तरी, सर्लाही, रौतहट, बारालगायतका जिल्लाहरूमा फायर इन्जिनले पानी बाँड्नुपरेको छ।
के यो देशको समथर, उपजाउ, धान्यको भण्डार मानिएको प्रदेशको लागि ‘सिंचाइ समाधान’ हो? सरकारको असक्षमता यति भयावह छ कि पानी पिउन फायर ब्रिगेड बोलाउनु परेको छ, रोपाइँ नभएर खेतमा गाई पठाएर गह्रौं बनाई धुलो कम गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
तर यो त केवल लक्षण हो — रोग त धेरै पुरानै हो।
यो खडेरी प्राकृतिक होइन, योजनाबद्ध विनाश हो!
मधेशमा खडेरी हावाबाट आएको विपत्ति होइन। यो एउटा योजनाबद्ध उपेक्षा हो, जहाँ चुरे दोहन भयो, तर जलस्रोतको पुनर्निर्माण भएन।
जहाँ राष्ट्रिय गौरवका सिँचाइ आयोजनाहरू—सुनकोशी–मारिन, सिकटा, रानी–जमरा—वर्षौँदेखि अलपत्र छन्।
जहाँ खेतीका लागि योजना छैन, तर बालुवा, ढुंगा र मधेशको माटो बेच्ने योजनाहरू हरेक कार्यालयमा फाइल बनिसकेका छन्।
धान मरेको मात्र होइन, सपना मरेको छ!
मधेशमा रोपाइँ नभएको खेतहरूलाई हेर्नुहोस् — त्यहाँ खडेरीले झन् ठूलो चिहान खोलेको छ। त्यो चिहानमा मधेशी किसानको सपना गाडिएको छ।
सपना कि आफ्नै खेतको अन्न खाएर छोराछोरी पढाउने। सपना कि यसपालिको आम्दानीले ऋण तिर्ने। सपना कि गाउँमै बसेर बाँच्ने।
तर अहिले ती किसानले खेत साटेर वैदेशिक रोजगारीको फारम भर्दै छन्।
मधेश खडेरीले मात्र सुक्दैन — यहाँको भविष्य, आशा र जनजीवन पनि ओइलाउँदै गएको छ।
पानी छैन, काम छैन, औषधि छैन, जिम्मेवार पनि छैन!
आज मधेशमा के छैन? पानी छैन, खेत सुक्यो। रोजगार छैन, किसान विदेश जान चाहन्छ। खाने अन्न छैन, बजारमा मोल बढ्दैछ। अस्पतालमा औषधि छैन, झाडापखालाले बालबालिका मर्छन्। अनि सरकार कहाँ छ?
कबुल गरौं — सरकार मधेशका लागि शोक सन्देश मात्रै पठाउँछ, समाधान कहिल्यै ल्याउँदैन।
‘राष्ट्रिय आपत’को घोषणा मात्रैले धान उमार्दैन!
सरकारले ‘मधेश प्रदेशलाई विपद् क्षेत्र’ घोषणा गर्यो। ठिकै छ, घोषणा भयो।
तर प्रश्न यो हो — त्यसपछि के भयो?
पानी वितरण गर्न सेना उतारियो, प्रशासनले राहत बैठक गर्यो। केही ठाउँमा खाद्यान्न वितरण गरियो।
तर यस्ता सतही प्रयासले हजारौं बिगाहा खेतमा हराएको बालीनाली फर्काउँछ?
के यी कुराहरूले भूमिगत पानी फर्किन्छ?
के यसले २२ जिल्लाको ६० लाख जनसंख्यालाई शुद्ध पानी, स्वास्थ्य, कृषि सहायता दिन सक्छ?
स्पष्ट छ — यो केवल ‘साँढे मर्यो, बाघलाई दोष’ जस्तो बहानाबाजी हो।
राहत होइन, क्रान्ति चाहिन्छ — जल क्रान्ति!
मधेशले अहिले राहत होइन, जल क्रान्ति मागिरहेको छ।
हामीलाई चुरेको संरक्षण चाहिन्छ। बिनाधितो खनन रोक्नुपर्छ।
सिँचाइ आयोजनाहरू तत्काल सम्पन्न गरिनुपर्छ।
हामीलाई वर्षा पानी संकलन गर्ने योजना चाहिन्छ, एक घर–एक ट्यांकी अभियान सुरु गरिनुपर्छ।
सूखा–प्रतिरोधी बाली खेती, सौर्य मोटरद्वारा सिंचाइ, र जलस्रोत संरक्षण कानून निर्माण अहिले नगर्ने हो भने, भोलि सिंगो मधेश जल–शवगृह बन्छ!
आजसम्मको इतिहासले देखाउँछ — मधेश सधैं केन्द्रको ‘विकासको तालिका’मा अन्तिम पंक्तिमा रह्यो।
खडेरीले यो विसंगति झनै नाङ्गो बनाइदिएको छ।
अब पनि यो संकटको अवसर नबनाइ राज्यले फेरि ढिलाइ गर्यो भने, मधेशी जनतामा सरकारप्रति शेष बचेको ‘आशा’ पनि सुक्छ।
त्यसपछि आउने दिनमा यो संकट ‘जलवायु संकट’ मात्र नरहनेछ — यो राजनीतिक आन्दोलनको चर्को मर्म बन्नेछ।
मधेश अहिले पानीको लागि होइन, अस्तित्वका लागि लड्दैछ
मधेशका २२ वटै जिल्ला अहिले सास र शुद्ध पानीका लागि संघर्षरत छन्।
यो संघर्ष पानी पाइपको मात्र होइन — यो इतिहाससँगको, उपेक्षासँगको, र अस्तित्वको लडाइँ हो।
सरकार, योजना आयोग, र राजनीतिक नेतृत्वले यो बुझ्न जरुरी छ — अब घोषणाले मात्र हुँदैन, काम गर्नुपर्छ।
नत्र एक दिन इतिहास लेख्नेछ — “मधेश जहाँ धान हुन्थ्यो, एक दिन त्यहीँ मृत्युलाई चौर बनाइयो।”
